Na co dzień, przemieszczając się ulicami Bielska-Białej, nie zdajemy sobie sprawy, że od siedmiu wieków tymi samymi ulicami poruszali się nasi przodkowie, a kierunek ich wędrówek i kształtowania zabudowy miasta determinował splot wydarzeń historycznych.

Ślady, mniej lub bardziej istotnych epizodów historycznych, w tym szczególnie miejsca i obiekty -  świadkowie tychże, są czytelne do dziś, ale nie zawsze oczywiste. Trzeba je tylko wydobyć na światło dzienne. Stowarzyszanie Olszówka realizując swoje działania edukacyjne, w tym szczególnie w postaci wycieczek terenowych, pomaga  odkryć to co jest zapisane w pamięci ludzi lub w miejscach lub obiektach będących świadkami tego co było.

Często przemierzając miasto nie jesteśmy świadomi, że mijana przestrzeń niesie ze sobą ciekawą opowieść. Tylko niektórzy mieszkańcy znają tajemnice z przeszłości. Co oczywiste, najczęściej są to osoby albo zawodowo, albo z zamiłowania obdarzeni darem poszukiwania śladów i świadków historii. Innym ta wiedza nie jest znana, co nie znaczy że obojętna. O czym od kilkunastu lat, rok w rok, możemy się przekonywać uczestnicząc w wycieczkach organizowanych przez Stowarzyszanie Olszówka.

Wszystko zaczęło się w Cygańskim Lesie. Gdy w 2009 roku zburzono willę Hauptiga, członkowie Stowarzyszenia Olszówka postanowili zrobić coś, by mieszkańcy Bielska-Białej mieli świadomość skarbu, jakim jest Cygański Las i znajdująca się w nim architektura. I rozpoczęli spacery po okolicy z przewodnikami dzielącymi się swoją wiedzą. Początkowo akcje planowano na dwa sezony. Tymczasem za nami już trzynaście. Przed pandemią wycieczki biły rekordy popularności, a i teraz na niektóre trudno się zapisać.

Stopniowo teren penetracji rozszerzył się na całe miasto. Zostało to „wymuszone” przez uczestników wycieczek, którzy chcieli poznać też inne miejsca w Bielsku-Białej korzystając ze sprawdzonej  formy – wycieczek edukacyjnych, bo mieszkańcy coraz chętniej i liczniej ruszają w teren.

Tak zrodził się pomysł projektu „Historyczne szlaki Bielska-Białej”. W tym roku realizowany w intencji upamiętnienia 70 rocznicy połączenia Bielska i Białej w jeden organizm.

Podczas projektu ciągle zwraca się uwagę, że na współczesne oblicze Bielsku-Białej miało wpływ wiele wątków. A jednym z głównych była potrzeba przemieszczania się i transportu towarów, która  towarzyszyła ludziom od początków tworzenia stałego osadnictwa. Do połowy XIX wieku korzystano niemal wyłącznie z dróg, które tworzyły osie dawnego osadnictwa i były śladem po kierunkach naturalnej aktywności mieszkańców. W drugiej połowie XIX wieku doszło do radykalnej zmiany sposobu przemieszczania się ludzi za sprawą rozwoju sieci kolejowej. Drogi żelazne pojawiły się jako konsekwencja rozwoju przemysłu. I niemu też głównie służyły. Ich młodszym bratem był tramwaj, służący z kolei głównie pasażerom, którzy coraz częściej i liczniej chcieli korzystać z miejsc sprzyjających odpoczynkowi i rekreacji.

W tegorocznej edycji wycieczkowej skoncentrowano się głównie na odpowiedzi na pytanie – dlaczego dwa odrębne miasta Bielsko i Biała stały się jednym organizmem?

Ważnym punktem odniesienia w kulturowej i historycznej eksploracji miasta była rzeka Biała, która najpierw w średniowieczu łączyła ludzi mieszkających po jej obu stronach, później od roku 1327 stała się granicą, by od roku 1951 stać się spoiwem dwumiasta.

O kilka wieków starsze Bielsko oraz jej młodsza siostra Biała rozwijały się w różnych państwowościach, niezależnie od siebie, jednak jak się okazuje ich bliskość powodowała niezliczone ilości kontaktów na wielu poziomach. Od najprostszych relacji sąsiadów po dwóch stronach rzeki, aż po mające największy wpływ na rozwój całego rejonu kontakty i powiązania gospodarcze.

Stopniowo do miasta przyłączano dawne wsie je otaczające, które posiadały swoją specyfikę i konteksty. Dlatego kilka wypraw jest im poświęcone. Szczególnie ważna była wycieczka do Komorowic. Za sprawą powstania tu FSM-u miejsce to mocno zaznaczyło się w historii najnowszej. Fabryka na trwałe zmieniła oblicze i charakter miasta. Miała wpływ na demografię, urbanistykę, infrastrukturę i relacje międzyludzkie w kolejnych latach.

Jacek Zachara