Z okazji roku jubileuszu 70-lecia połączenia Bielska i Białej przygotowaliśmy dla naszych czytelników cykl przybliżający architekturę oraz historię połączonych miast. W każdym tegorocznym numerze przedstawiamy na łamach Kuriera.BB podobne obiekty znajdujące się w dwóch kiedyś odrębnych miastach: Bielsku i Białej. W bieżącym odcinku przedstawiamy zamki i pałace.

Zamek w Bielsku

Wznoszący się w dzisiejszym centrum Bielska-Białej zamek jest najstarszą i największą zabytkową budowlą na terenie historycznego miasta Bielska. Według legendy w jego miejscu znajdował się niegdyś gródek rozbójników napadających na podróżujących kupców. Książę opolski Kazimierz na początku XIII wieku miał zdobyć ową fortalicję i wytępić zbójców, a w miejscu tym wystawić dwór myśliwski, który z czasem rozbudowano do postaci okazałego zamku, przy którym rozwinęło się miasto.

Badania archeologiczne potwierdzają, że w miejscu dzisiejszego zamku w XIII wieku prawdopodobnie istniał drewniany gródek. Pełnił on rolę strażnicy strzegącej przeprawy przez rzekę Białą oraz skrzyżowania ważnych dróg handlowych: szlaku solnego z Krakowa do Cieszyna, na Morawy i do Czech oraz traktu z Górnego Śląska przez Żywiec na Węgry. W drugiej połowie XIV wieku zniszczoną przez pożar strażnicę zastąpił zamek murowany, wzniesiony przez księcia cieszyńskiego Przemysław I Noszaka.

Ród Sułkowskich, od którego zamek wziął swoją nazwę rezydował w Bielsku od 1752 do 1945 roku.  Dzisiejszy eklektyczny wygląd zamek zyskał po przebudowach w latach 50. i 60. XIX wieku z inicjatywy księcia Ludwika Sułkowskiego.

Poza zamkiem Sułkowskich w Bielsku znaleźć można jeszcze kilka pałacyków, które były siedzibami  bogatych mieszkańców z okresu rozkwitu gospodarczego miasta w XIX wieku. Jednym z nich jest pałacyk Alfreda Michla z 1896 roku znajdujący się przy ul. 3 Maja 13. Dziś znajduje się w nim siedziba Beskidzkiej Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości.

Dwory i pałace w Białej

Biała nie posiadała nigdy tak okazałego zamku jak ten w Bielsku, nie oznacza to jednak, że zamku nigdy tutaj nie było… Nazywano tak bowiem Dwór Lipnicki przy dzisiejszej ulicy Żywieckiej. Powstał w 1596 r. jako dwór starostów lipnickich. Obecny kształt dwór uzyskał w I połowie XIX wieku, kiedy był własnością Albrechta Habsburga. Co ciekawe, przez wiele lat dwór znajdował się w granicach Lipnika, który był odrębną wsią. W granicach Białej pałac znalazł się dopiero w roku 1925. Od 1885 r. obiekt należy do Zgromadzenia Córek Bożej Miłości, pełniąc m.in. funkcję klasztoru. Pałac otacza zabytkowy park, wraz z którym tworzy zespół pałacowo-parkowy.

Podobnie jak w Bielsku, w Białej znajduje się też kilka pałacyków bogatych mieszkańców miasta. Do najciekawszych należy z pewnością pałacyk Emanuela Rosta Juniora mieszczący się przy ul. Komorowickiej (dziś siedziba Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej). Budynek powstał w roku 1903 jako dom prywatny i siedziba biura architektoniczno-budowlanego Emanuela Rosta Juniora, który oczywiście był projektantem obiektu.

Pałacyki wokół miasta

Na uwagę zasługują także pałacyki (bogate wille) wybudowane przez osoby związane z Bielskiem i Białą poza granicami ówczesnych miast. Wspomnieć tutaj warto Pałac Zipsera w Mikuszowicach (dziś ul. Bystrzańska). Willa wybudowana została w roku 1890 dla bielskiego fabrykanta Edwarda Zipsera, w sąsiedztwie jego fabryki sukna.

Jarosław Zięba