Z okazji roku jubileuszu 70-lecia połączenia Bielska i Białej przygotowaliśmy dla naszych czytelników cykl przybliżający architekturę oraz historię połączonych miast. W każdym tegorocznym numerze przedstawiamy na łamach Kuriera.BB podobne obiekty znajdujące się w dwóch kiedyś odrębnych miastach: Bielsku i Białej. W bieżącym odcinku przedstawiamy historię rynków obu miast.

Rynek w Bielsku

Bielski Rynek to centralny plac tak zwanego Wzgórza, na którym lokowano średniowieczne miasto Bielsko. 
Ma kształ prostokąta o wymiarach 82 x 43 metry. Z narożników wychodzą po dwie ulice, w kierunku równoleżnikowym i południkowym. Kształt placu nie zmienił się od czasów powstania miasta w XII wieku. 
Zmieniała się za to jego zabudowa. Od średniowiecza stał na rynku do XVI wieku drewniany ratusz, studnia z kamienną cembrowiną, budynek wagi miejskiej, odbywały się tu cotygodniowe targi i trzy razy w roku jarmarki. Ślady wspomnianych budynków odkryto w czasie prac archeologicznych w latach 90. XX wieku. Wtedy też ustalono, że plac jest obniżony w stosunku do swojego pierwotnego poziomu.
Drewniana zabudowa spłonęła w czasie wielkich pożarów z 1659 i 1664. Po tych klęskach zaczęto stawiać murowane kamienice, które jednak również były niszczone przez pożary w latach 1808 i 1836. Z tego powodu znajdujące się w tym czasie na ścianach rynku ratusze zmieniały swoje położenie (szerzej o ratuszach Bielska i Białej pisaliśmy w numerze 1/2021 ze stycznia).
Ważną datą w historii bielskiego Rynku był rok 1950. Wtedy to plac został przebudowany na skwer. Plac został też wyłączony z ruchu samochodowego. Przez  kolejne lata noszący nazwę placu Związku Walki Młodych rynek, jak i cała starówka, był zaniedbywany. Efektem tych zaniedbań była postępująca degradacja społeczna tego miejsca, a także zawalenie się w 1998 r., będącej w złym stanie technicznym, kamienicy nr 4. 
Sytuacja zaczęła się zmieniać  wraz z rozpoczętą w roku 2003 realizacją Programu Rewitalizacji Starego Miasta, zakładającego przywrócenie starówce jej historycznych wartości urbanistycznych i architektonicznych. W latach 2005-2006 przebudowano  płytę Rynku nadając jej dzisiejszy kształt.

Rynki w Białej

Zdecydowanie bardziej skomplikowana jest sytuacja rynków w Białej. Miasto  to posiadało bowiem w swojej historii dwa rynki. Co ciekawe, żadnym  z nich nie był plac Ratuszowy, przy którym mieści się dzisiejsza siedziba władz Bielska-Białej. 
Pierwszym Rynkiem Białej był dzisiejszy plac Wojska Polskiego, który został wytyczony w momencie lokacji miasta, w roku 1723. Plac jest kształtem zbliżony do prostokąta i ma wymiary 100 x 80 metrów. Zabudowa placu jest bardzo zróżnicowana, począwszy od kamienic z początku XIX wieku po budynki secesyjne. 
Właśnie na środku tego placu, w roku 1750, powstał pierwszy bialski, drewniany ratusz. W budynku tym 31 października 1769 r. odbył się zjazd marszałków i konsyliarzy, na którym podpisano akt utworzenia Generalnej Rady Stanów Skonfederowanych (tzw. „Generalności”), czyli naczelnej władzy konfederacji barskiej.
W latach 80. XVIII wieku wytyczony został Nowy Rynek w Białej, w miejscu dzisiejszego placu Wolności. Jego powstanie związane było z budową traktu środkowogalicyjskiego, który oficjalnie otwarto 1 maja 1785. Fragmentem traktu była dzisiejsza ulica 11 Listopada. Co ciekawe, na placu tym nigdy nie powstał miejski ratusz (do czasu wybudowania w 1897 roku obecnego ratusza) siedziba władz miasta znajdowała się w jednej z kamienic przy Starym Rynku (narożna kamienica  u wylotu dzisiejszej ulicy Ratuszowej). 
Przy północnej pierzei Nowego Rynku, u wylotu dzisiejszej ulicy Legionów, w 1846 r. powstał budynek mieszczący pocztę, która funkcjonuje tam aż d dziś. Jest to najdłużej pełniący nieprzerwanie swą funkcję budynek publiczny w Bielsku-Białej.
W 1890 roku Nowy Rynek przemianowano, dla uczczenia cesarza Franciszka Józefa I, na Franzensplatz, czyli  plac Franciszka.

jar

Materiał Partnera