Bielsko-Biała. Początek

Strategiczna decyzja zapadła w Warszawie podczas 87 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego R.P, które odbyło się 30 grudnia 1950. To ono w sposób zasadniczy zmieniło lokalną historie dwóch ośrodków miejskich, jakim były miasta Bielsko i Biała. Na tym posiedzeniu prowadzonym przez wicemarszałka Barcikowskiego nie tylko przyjęto prowizorium budżetowe na rok przyszły, ale dokonano formalnego włączenia miasta Białej do województwa katowickiego. 

 
Jak relacjonuje prasa: poseł Dąbrowicz (PZPR) złożył sprawozdanie Komisji Prawniczej i Regulaminowej o rządowym projekcie ustawy o zmianie granic województwa krakowskiego i katowickiego. Mówca podkreślił, że dotychczasowe granice tych województw oddzielały miasta Bielsko i Biała, które stanowią jeden organizm miejski i są związane gospodarczo z Katowicami i zagłębiem węglowym Śląska. Projektowana obecnie ustawa usuwa ten stan rzeczy, włączając miasto Biała do woj. Katowickiego. W drugim i trzecim czytaniu Izba uchwaliła ustawę jednomyślnie. [2] Stosowne rozporządzenie dotyczące wprowadzenie uchwały i zmian administracyjnych w regionie podpisał prezydenta Rzeczypospolitej Bolesław Bierut i prezes Rady Ministrów Józef Cyrankiewicz. Nie dotyczyły one tylko Bielska i Białej, ale również gmin: Biała, Bestwina, Bystra-Wilkowice oraz Szczyrk, które również zostały włączone do powiatu bielskiego i województwa katowickiego. [3]

Różnie to w historii bywało

Powyższe uchwały sejmu zostały przyjęte z mieszanymi uczuciami na terenie obu miast. Chociaż Bielsko i Białą łączyła mała rzeka Biała, to jednak dzieliły je całe wieki oddzielnego rozwoju. W tym też czasie najbardziej nasiliła się rywalizacja pomiędzy tymi ośrodkami miejskimi, której pożywką był waśnie narodowe. Chwilowy kres istnieniu dwóch miast przyniosła II wojna światowa. Okupanci hitlerowscy z dwu miasta stworzyli jeden ośrodek miejski. Tak połączone miasto przetrwało do 1945 roku. Po II wojnie światowej, wrócono do rozwiązań z II Rzeczpospolitej. Bielsko stało się częścią województwa śląsko-dąbrowskiego, które później przemianowano na katowickie, a Biała tradycyjnie wróciła pod Kraków.

Pierwsze jaskółki zjednoczenia

Jednak już w 1946 roku podjęto próbę połączenia tych miast. O ile sam pomysł połączenia nie budził już tak wielu emocji, to późniejsza przynależność Bielska-Białej wywołała ostre konflikty i protesty (szerzej piszemy o tym na stronie 8). W takiej sytuacji uznano, że jeszcze nie przyszedł czas na to rozstrzygnięcie, bowiem, przed nowymi władzami komunistycznymi stanęły ważniejsze zadania. Aparat partyjny zajęty zwalczaniem opozycji partyjnej, prowadzeniem referendum i wyborów oraz walką z podziemiem niepodległościowym odłożył, tę kwestię na późniejsze czasy.

Właściwy moment 

Dogodny moment przyszedł na początku lat 50. Wtedy to, władza ludowa przejęła pełnie kontroli nad wszystkimi instytucjami w państwie. Rozpoczął się okres tzw. stalinowskich porządków, co oznaczało w praktyce, że wszelkie decyzje partyjnych gremiów nie były poddawane konsultacji społecznej lecz odgórnie wdrażane w życie. Z powyższych względów słabe, w porównaniu z tymi z lat czterdziestych, protesty przeciw tym zmianom był oficjalnie niezauważane. 
Po decyzjach Sejmu z grudnia 1950 roku sprawa połączenia miast z każdym dniem stycznia nabierała tempa oraz znaczenia politycznego. 
O tym jednak wydarzeniu, jakże ważnym dla terenów Podbeskidzia, na próżno szukać informacji w gazetach centralnych i lokalnych. Bowiem w tym samym czasie Rada Ministrów podjęła uchwałę, która uchwałę sejmową zniosła na margines. Tym hitem była obniżka cen niektórych artykułów pierwszej potrzeby. Oto ze względu na obniżkę kosztów własnych produktów i „dalszego ograniczenia elementów kapitalistycznych” obniżono od 1 stycznia 1951 roku ceny mięsa wieprzowego o 10%, mydła do prania o 10%, żarówek o 20%, a szkła okiennego aż o 37%!
W sprawy zjednoczenia zaangażował się osobiście towarzysz Józef Ziętek i to on 13 stycznia 1951 roku wspólnie z sekretarzem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Babczykiem i delegacją komitetu wojewódzkiego PZPR po raz kolejny dokonują lustracji Bielska i Białej oceniając stan przygotowania do fuzji. Wizytacja oceniła stan przygotowań jako zadawalający i z zadowoleniem przyjęła informacje, że oba zapowiadane mosty będą gotowe na oficjalne otwarcie. [4]

 
Oficjalne połączenie

Po długich przygotowaniach nadszedł w końcu pamiętny 20 stycznia 1951 roku, gdy zorganizowano sesje. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Bielsku zarządziło w związku z uroczystością obowiązkowe udekorowanie wszystkich domów obowiązujące do 22 stycznia, jak również to, że po uroczystej sesji nastąpi złożenie kwiatów pod pomnikiem bohaterów radzieckich poległych w walce o oswobodzenie obu miast [5]. „Trybuna Robotnicza” zamieściła duży artykuł po tej sesji pt. „Nowe 60-tysięczne miasto przemysłowe Bielsko-Biała uroczyście włączone do woj. Katowickiego”. W relacji czytamy: Dzień 20 stycznia 1951 roku, w którym nastąpiło uroczyste połączenie Bielska i Białej Krakowskiej, przeszedł w wyjątkowo uroczystym nastroju. Przyczyniła się do tego obecność przedstawicieli Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z Katowic w osobach przewodniczącego Prezydium, tow. Jaszczuka i zastępcy płk. Ziętka. 
Przedstawiciele Prezydium katowickiej Woj. RN wzięli udział w otwarciu mostu na Białce, który symbolicznie połączył Bielsko i Białą, a w przyszłości będzie służył jako punkt węzłowy ruchu tramwajowego. Tędy bowiem zostanie przeprowadzona na drugą stronę Białki pierwsza linia tramwajowa MZK na terenie zaniedbanej pod tym względem komunikacyjnym dawnej Białej Kr. 
Przewodniczący Prezydium  Woj. RN tow. Jaszczuk otworzył popołudniową nadzwyczajną sesję członków Miejskich Rad Narodowych Bielska i Białej kr. w czasie której dokonano wyborów nowych władz miejskich połączonych miast. Na sesji tej ustalono urzędowe brzmienie nowego 60-tysięcznego miasta województwa katowickiego, które odtąd nazywać się będzie Bielsko-Biała. [6] 

Jacek Kachel

Artykuł został pierwotnie  opublikowany w Magazynie Samorządowym z okazji 60-lecia połączenia Bielska i Białej.

[1] Por. Ustawa z dnia 30 grudnia 1950r, o zmianie granic województwa krakowskiego i katowickiego. Podpisana przez prezydenta Rzeczypospolitej Bolesława Bieruta i prezesa Rady Ministrów Józefa Cyrankiewicza. Opublikowana w Dziennik Ustaw nr 58, pozycja 526, s. 799.
[2] „Trybuna Robotnicza” nr 359 (2089), 31.12.1951, s. 2. 
[3] Por. Sławomir Horowski, Sporna Fuzja, Kronika Beskidzka nr 1, 2.01.2003. 
[4] „Trybuna Robotnicza” nr 15 (2103), 16.01.1951, s. 4.
[5] „Trybuna Robotnicza” nr 20 (2109), 21.01.1951, s. 4.
[6] „Trybuna Robotnicza” nr 22 (2111), 23.01.1951, s. 5.