Od ponad roku powtarzam, iż ostateczną decyzję w sprawie budowy spalarni powinni w referendum podjąć wszyscy mieszkańcy. I wszystko wskazuje, że tak właśnie się stanie. Ale zanim do tego dojdzie trzeba wiedzieć jak najwięcej, by decyzja była oparta na racjonalnych przesłankach. Służyła temu debata, zorganizowana przez Niezależnych.BB i Polskę 2050. Miejmy nadzieję, że poszerzy nasza wiedzę również Studium wykonalności inwestycji, zlecone przez prezydenta Klimaszewskiego.

Dziś podpowiedzi laika dla ekspertów, którzy to Studium będą przygotowywać: nie skupiajcie się na tym, jak jest; patrzcie na to, jak będzie wkrótce! Bo największym ryzykiem jest gwałtownie zmieniające się otoczenie prawne i finansowe w gospodarce odpadami.

Po pierwsze, Unia Europejska nie będzie już wspierać budowy spalarni, jak to było do tej pory. To już pewne. Jeżeli dostaniemy jakieś dofinansowanie, to ze środków krajowych i mniejsze, a to oznacza większe koszty i dłuższy okres zwrotu.

Po drugie, zmieniają się przepisy i spalarnie będą obciążone opłatą emisyjną, której do tej pory nie ponosiły. To wpłynie na koszty funkcjonowania instalacji.

Po trzecie, po wprowadzeniu tzw. „rozszerzonej odpowiedzialności producentów” zmieni się nie tylko skład odpadów (można się spodziewać procentowego spadku udziału plastików) ale przede wszystkim przepływy finansowe, które będą kierowane do samorządów o najwyższym stopniu recyklingu odpadów. Spalarnie pozostają zupełnie poza tym mechanizmem.

Mógłby ktoś zapytać: a co nas to obchodzi jak się będzie zmieniać prawo albo ceny na rynku za kilka lat? Zaczynamy inwestycję tu i teraz a nie w dalekiej przyszłości! I to byłby błąd, którego w Studium wykonalności popełnić nie można! Nawet gdyby decyzja o budowie spalarni zapadła do końca tego roku, co uważam za mało prawdopodobne, to realizacja tej inwestycji, do jej uruchomienia – potrwa co najmniej pięć lat. Trzeba przecież uwzględnić wszystkie sprzeciwy i odwołania, które będą temu towarzyszyć i które potrafią opóźnić inwestycje o wiele lat. Przykłady stadionu miejskiego i ulicy Cieszyńskiej uczą nas też, że brak zgody społecznej i przedłużanie inwestycji ma konkretny wpływ na końcową cenę. Tu nie będzie inaczej…

Zatem pięć lat. Za pięć lat to nie będzie już 400 mln zł, jak wynika ze wstępnych szacunków. Za to za pięć lat będą opłaty emisyjne i zmieni się system finansowania gospodarki odpadami, co stawia pod znakiem zapytania opłacalność spalarni. Jeśli będziemy bezczynnie czekać na spalarnię, która ma nas zbawić, przez pięć lat składowisko w Lipniku wypełni się po brzegi. I co wtedy? Wszystkiego przecież nie spalimy, to absurd!

Te wszystkie ryzyka finansowe i prawne musi wziąć pod uwagę Studium wykonalności, zlecone przez prezydenta. Oby nie była to tylko kolejna próba promocji konkretnego pomysłu (tak jak się stało z „Analizą wielokryterialną”, opracowaną w ub. roku). Nie stać nas na żadną pomyłkę.

Na koniec moja osobista refleksja: nie wykluczam sensowności budowy spalarni odpadów (nie rozstrzygam gdzie i jak dużej). Ale to typowa inwestycja „końca rury”, dlatego może być jedynie końcowym elementem sprawnego systemu gospodarki odpadami. Tymczasem my dyskutujemy tylko o spalarni – i to jest błąd. Spalarnia nie przyniesie nam zbawienia. Ani nawet niższych cen.

Janusz Okrzesik