Od SS-mana do żołnierza AK. Niezwykła historia urodzonego w Białej Edwarda Lubuscha

Jego życiorys to gotowy scenariusz na dobry film. Urodził się w 1922 roku w Białej (obecnie Bielsko-Biała) jako Edward Lubusch, zmarł jako Bronisław Żołnierowicz. Wojnę rozpoczął jako członek załogi KL Auschwitz, by przejść drogę od SS-mana do żołnierza AK. Jednak to nie wszystkie niezwykłe wydarzenia w historii życia tego człowieka.

Od SS-mana do żołnierza AK

Edward Lubusch urodził się w 1922 roku w Białej. Jego ojciec był Niemcem, a matka Polką. Mimo polskich korzeni, czuł się bardziej Niemcem. Został wydalony z jednej z bielskich szkół, ponieważ nie stosował się do zakazu używania języka niemieckiego na terenie polskiej szkoły.

Wraz z wybuchem wojny został członkiem SS i trafił do załogi KL Auschwitz, gdzie służył początkowo jako telefonista, a następnie został awansowany do stopnia SS-Rottenführera (odpowiednik kaprala) i nadzorował obozowy zakład odlewni żeliwa.

W obozie zyskał miano „dobrego SS-mana”. Pomagał w ucieczce więźniom obozu, m.in. Edwardowi Galińskiemu i Mali Zimetbaum, przekazując im pistolet i kompletny mundur SS-mana. Ucieczka pary z obozu powiodła się, jednak później, w czasie próby przejścia na Słowację, para trafiła w ręce Gestapo. Mimo tortur nie wydali, kto im pomógł w ucieczce. Lubusch pomógł także w ucieczce z obozu pułkownikowi Wojska Polskiego Franciszkowi Faixowi.

W 1944 roku Lubusch zdezerterował z SS i nawiązał kontakt z Armią Krajową, gdzie wstąpił do 12 pułku AK. Żołnierze podziemia nazywali Lubuscha „etatowym Niemcem”, ponieważ jego zadaniem było podjeżdżanie pod więzienia i informowanie gestapowców o nakazie przekazania mu więzionych żołnierzy AK w celu ich eskorty. Jeszcze w 1944 roku Edward został zatrzymany przez Niemców i skazany na śmierć. Kiedy oczekiwał na wyrok w Bielsku, ze względu na zbliżający się front i Armię Czerwoną został wywieziony do więzienia w Berlinie, gdzie w czasie bitwy o to miasto w 1945 roku został wcielony do Volkssturmu, skąd również zdezerterował.

Nowa tożsamość i ukrywanie przeszłości

Wracając z Niemiec do Polski, natrafił na ciało poległego polskiego żołnierza Bronisława Żołnierowicza. Lubusch zabrał dokumenty poległego i przejął jego tożsamość. Z racji możliwości rozpoznania Lubusch nie wrócił do Bielska, zamieszkał natomiast w Gdańsku, gdzie ściągnął żonę, która również zmieniła nazwisko. Następnie, na skutek rozpoznania jego osoby, przeniósł się na teren Wielkopolski, gdzie pracował jako ślusarz. W 1965 roku przeniósł się do Jeleniej Góry i zamieszkał w domu teściów, zajął się handlem i prowadził sklep. W latach 60-tych rozpoczął pracę w biurze podróży Orbis, gdzie wykorzystując doskonałą znajomość języka niemieckiego, był przewodnikiem niemieckich wycieczek po Polsce. Bronisław Żołnierowicz vel Edward Lubusch zmarł w 1984 roku we Wrocławiu.

Historia, która wciąż fascynuje

Historia Edwarda Lubuscha to opowieść o mieszkańcu dawnego Bielska i Białej, który znalazł się w samym środku burzliwych wydarzeń XX wieku. Jego życie było pełne sprzeczności i dylematów. Z jednej strony był członkiem zbrodniczej organizacji, z drugiej - pomagał swoim ofiarom. Historia Lubuscha skłania do refleksji nad złożonością ludzkiej natury i możliwością dokonania wyboru nawet w najbardziej ekstremalnych sytuacjach.

Foto nr 1. Muzeum Auschwitz - Birkenau (jedynie zdjęcie Lubuscha w niemieckim mundurze)

Foto nr 2: Miejskie Przedsiębiorstwo Komunalne w Jeleniej Górze (grób Bronisława Żołnierowicza)