Z okazji roku jubileuszu 70-lecia połączenia Bielska i Białej przygotowaliśmy dla naszych czytelników cykl przybliżający architekturę oraz historię połączonych miast. W każdym tegorocznym numerze przedstawiamy na łamach Kuriera.BB podobne obiekty znajdujące się w dwóch kiedyś odrębnych miastach: Bielsku i Białej. W bieżącym odcinku przedstawiamy kościoły katolickie.

Kościoły Bielska

Początkowo kościołem parafialnym dla Bielska był kościół św. Stanisława zlokalizowany w Starym Bielsku. Stojący obecnie w tym miejscu kościół powstał około 1380 roku i jest najstarszą sakralną budowlą w dzisiejszym mieście. Wszystko wskazuje na to, że pierwszy kościół wybudowany tu został już w roku 1135. Starobielska świątynia pełniła funkcje parafialne dla Bielska aż do roku 1447, kiedy w mieście erygowano nową parafię św. Mikołaja i wybudowano – stojący do dziś – kościół pod wezwaniem tego świętego. Wcześniej w miejscu tym stał drewniany kościółek otoczony cmentarzem, będący filią parafii w Starym Bielsku. 

Kościół był kilkukrotnie przebudowywany, m.in. w latach 1751-1756. W latach 1815-1822 otrzymał nowe, barokowo-klasycystyczne wyposażenie. Ostatnia gruntowna przebudowa kościoła miała miejsce w latach 1909-1912 według projektu architekta wiedeńskiego Leopolda Bauera: przedłużono nawę główną i dobudowano nawy boczne. Wtedy też wybudowana została – prawdopodobnie na wzór dzwonnicy św. Marka w Wenecji – wysoka na 61 metrów wieża.
Od 1992 roku, czyli momentu powstania diecezji bielsko-żywieckiej, kościół podniesiono do rangi katedry. W 1998 roku prezbiterium zostało dostosowane do wymogów kościoła katedralnego.
Trzecim kościołem w Bielsku istniejącym w momencie powstania dwumiasta jest świątynia p.w. Św. Trójcy na Górnym Przedmieściu, przy ul. Sobieskiego. Powstała w stylu późnogotyckim w latach 1604–1608 i był kilkakrotnie przebudowywany.

Kościoły Białej

Głównym kościołem Białej była świątynia pw. Opatrzności Bożej. Obecny kościół wybudowany został w latach 1760–1769 według projektu Jana Józefa Polaczka przez Gotfryda Bergera i Jana Fiebera. Świątynię ufundował starosta lipnicki hr. Alojzy Fryderyk Brühl – syn Henryka von Brühla dla bialskiej placówki zakonu jezuitów, przeprowadzających w tym czasie misje nawracania miejscowych ewangelików na katolicyzm. Do 1773 r., kiedy zakon skasowano, kościołowi patronował św. Ignacy Loyola, potem nadano mu obecne wezwanie.
Parafia Opatrzności Bożej w Białej została erygowana w 1789 r., a kościół ostatecznie poświęcono w roku 1792.
Na przełomie XIX i XX wieku kościół stał się miejscem polsko-niemieckiej walki narodowościowej o napisy, msze i uroczystości polskie. Przez Polaków kościół został zdominowany dopiero po 1918 roku.

Zdecydowanie wcześniej niż w Białej kościół powstał w sąsiednim Lipniku. Poprzednia murowana budowla sakralna stanęła tutaj już w  XIII wieku. Niestety kościół nie zachował się do dzisiejszych czasów - spłonął w 1879 roku. Dzisiejszy kościół w Lipniku to świątynia odbudowana w latach 1880-1885 w stylu neogotyckim. 

*  *  *
Na dzisiejszym obszarze Bielska-Białej w czasie połączenia miast w 1951 roku istniało kilka innych  świątyni, jednak znajdowały się one w ówczesnym czasie poza granicami miasta - w Mikuszowicach Krakowskich, Kamienicy, Wapienicy, Komorowicach,  Hałcnowie czy Straconce.
Obecnie w Bielsku-Białej znajdują się 22 parafie.

Jarosław Zięba